Trát tường từ trên xuống hay từ dưới lên là câu hỏi gây tranh cãi ở nhiều công trình, khi mỗi đội thợ lại có một cách làm riêng. Chọn sai chiều trát không chỉ khiến tường bám bẩn, mất công vệ sinh mà còn dễ làm lớp vữa bị xệ, bong mí và khó tháo giàn giáo. Cùng SCG VLXD tìm hiểu nên trát theo chiều nào, vì sao và quy trình trát tường đúng kỹ thuật trong bài viết dưới đây.
Trát tường từ trên xuống hay từ dưới lên: Cái nào chuẩn?
Bạn nên trát tường theo chiều từ trên xuống dưới, đây là nguyên tắc chuẩn trong thi công hoàn thiện (“xây từ dưới lên, hoàn thiện từ trên xuống”). Lý do cụ thể:
- Tránh vữa rơi bám vào phần đã trát: Khi trát phía trên, vữa thừa rơi xuống phần tường chưa trát và sẽ được lớp vữa sau phủ lên. Nếu trát ngược từ dưới lên, vữa rơi dính vào lớp tường đã hoàn thiện bên dưới, phải cạo, vệ sinh hoặc trát dặm lại.
- Tránh nước làm hỏng lớp vữa non: Trước khi trát phần trên, thợ phải tưới ẩm tường. Nếu phía dưới đã trát xong, nước tưới và nước vữa chảy xuống sẽ làm trôi, loang hoặc xệ lớp vữa còn non.
- Lớp vữa ổn định, hạn chế sạt và bong mí: Trát từ trên xuống, phần vữa phía trên có thời gian se lại trước. Trát từ dưới lên, trọng lượng vữa phía trên dồn xuống lớp vữa chưa se bên dưới, dễ gây sạt vữa và hở mí tại vị trí nối giữa hai mảng.
- Thuận tiện tháo giàn giáo và bịt lỗ giáo: Trát xong tầng giáo nào thì hạ giáo và chèn kín lỗ giáo ngay tại tầng đó. Trát từ dưới lên buộc phải giữ nguyên giàn giáo đến cuối, sau đó mang vữa lên lại hoặc đu dây để bịt lỗ giáo, vừa tốn công vừa kém an toàn.
- Dễ kiểm soát mốc và độ phẳng: Mốc trát được lấy từ trên cao và thả dọi xuống, nên trát theo chiều từ trên xuống giúp thợ quan sát, căn chỉnh độ phẳng và độ thẳng đứng của cả mảng tường thuận tiện hơn.
- Cuốn chiếu các công đoạn sau: Phần tường phía trên hoàn thiện trước sẽ khô trước, có thể bả, sơn sớm trong khi phía dưới vẫn đang thi công, giúp rút ngắn tiến độ.
Trong thực tế, một số đội thợ trát lớp lót (trát thô) từ dưới lên, sau đó cán và xoa lớp hoàn thiện từ trên xuống, kết hợp hạ giáo và bịt lỗ giáo. Với nhà cao tầng, tường ngoài có thể trát theo từng tầng từ dưới lên để luân chuyển hệ đỡ giáo nhưng trong phạm vi mỗi tầng vẫn trát từ trên xuống. Các cách làm này chấp nhận được nếu có biện pháp che chắn vữa rơi và vệ sinh kịp thời.
Lưu ý phân biệt chiều trát và chiều cán thước: Chiều trát là thứ tự thi công các mảng tường (từ trên xuống). Còn khi dùng thước nhôm cán phẳng trên một mảng vữa, thợ thường gạt từ dưới lên để dồn và vét gọn vữa thừa. Hai việc này không mâu thuẫn nhau.
Hướng dẫn thi công trát tường đúng kỹ thuật
Quy trình trát tường đúng kỹ thuật gồm chuẩn bị bề mặt, trộn vữa, đắp mốc, trát lớp lót, trát lớp hoàn thiện, bảo dưỡng và nghiệm thu. Chi tiết từng bước như sau:
Bước 1: Chuẩn bị bề mặt trát
Bề mặt trát phải ổn định, sạch và đủ ẩm để vữa bám chắc. Cần hoàn thành các việc sau trước khi trát:
- Nghiệm thu điện nước âm tường: Đường ống điện, cấp thoát nước phải lắp xong, chèn kín vữa và nghiệm thu. Đóng lưới mắt cáo lên rãnh ống và vị trí tiếp giáp gạch với bê tông, lưới rộng ra mỗi bên tối thiểu 75 mm.
- Chờ tường ổn định: Tường xây phải khô cứng, tối thiểu 2 ngày sau khi xây, tốt nhất sau 10-15 ngày.
- Trát trần, dầm trước: Trần và dầm được trát xong trước rồi mới đến tường.
- Làm sạch và xử lý bề mặt: Loại bỏ bụi bẩn, dầu mỡ, rêu mốc. Đục phần lồi, đắp bù chỗ lõm. Bề mặt bê tông nhẵn cần băm nhám hoặc quét hồ dầu để tăng bám dính.
- Tưới ẩm: Tưới nước đều lên tường trước khi trát khoảng 2-4 giờ, đủ ẩm nhưng không đọng nước.
Bước 2: Trộn vữa trát
Vữa trát tường thông dụng là vữa xi măng cát mác 75. Khu vực thường xuyên ẩm ướt như nhà vệ sinh, phòng tắm nên dùng vữa có mác từ M75 trở lên để tăng chống thấm và bám dính.
Cát phải sạch, không lẫn bùn đất, được sàng để cỡ hạt lớn nhất không quá 2,5 mm cho lớp lót và không quá 1,25 mm cho lớp hoàn thiện. Khi trộn, trộn khô xi măng với cát cho đều màu rồi mới cho nước từ từ, đảo liên tục. Chỉ trộn lượng vữa dùng hết trong thời gian ngắn vì vữa để lâu sẽ “chết”, giảm độ bám.
Vữa đạt chuẩn khi:
- Dẻo, không vón cục, không chảy loãng.
- Xúc lên bay không bị rơi, dùng bay cắt thấy mặt vữa mịn.
- Nắm trong tay không chảy nước.
- Miết lên tường bám chắc, không trượt.
Bước 3: Đắp mốc và ghém tường
Mốc trát quyết định độ phẳng và chiều dày lớp vữa, nên phải nằm trên cùng một mặt phẳng.
- Tại hai góc trên của mảng tường, đóng đinh cách tường bên và trần khoảng 15-20cm, mũ đinh cách mặt tường đúng bằng chiều dày lớp trát.
- Căng dây cước giữa hai mũ đinh, cứ khoảng 2 m đóng thêm một đinh chạm dây.
- Thả dây dọi từ các đinh phía trên để xác định các mốc phía dưới.
- Đắp mốc vữa rộng khoảng 8-12cm tại vị trí đinh, mặt mốc bằng mặt lớp trát hoàn thiện. Các mốc bố trí thành hàng cách nhau 1,5-2,5m, cạnh cửa và góc tường bố trí dày hơn.
Bước 4: Trát lớp lót
Lớp lót tạo liên kết với tường và bù phần lồi lõm của tường xây. Trát theo từng mảng từ trên xuống, dùng bay vẩy hoặc ném vữa mạnh tay vào khoảng giữa các mốc để vữa bám chặt, không lẫn bọt khí. Sau đó dùng thước nhôm cán phẳng theo mốc, bù vữa vào chỗ lõm rồi cán lại.
Tổng chiều dày lớp trát thường 15-20mm và không nên vượt quá 30 mm. Mảng tường cần trát dày hơn phải chia thành nhiều lớp, mỗi lớp sau không quá 20 mm, chờ 6-8 giờ với tường gạch hoặc 10-12 giờ với tường bê tông mới trát tiếp. Có thể pha thêm Sika Latex vào vữa lớp đầu và đóng lưới để chống xé tường.
Trước khi trát lớp tiếp theo, xoa nhám hoặc kẻ ô lên mặt lớp lót (ô cạnh khoảng 60 mm, vạch sâu 2-3 mm) để tăng độ bám dính. Nếu buộc phải ngừng trát giữa chừng, cắt mạch ngừng theo hình gãy, vuông góc với mặt tường để lần trát sau nối liền mạch.
Bước 5: Trát lớp hoàn thiện và xoa phẳng
Lớp hoàn thiện được trát khi lớp lót đã se mặt, ấn tay không lún nhưng chưa khô trắng, thường sau 4-24 giờ tùy thời tiết. Nếu lớp lót đã khô, cần tưới ẩm nhẹ trước khi trát.
Trát lớp vữa mỏng và đều, dùng thước nhôm gạt phẳng theo mốc. Khi vữa se lại, dùng bàn xoa gỗ xoa nhẵn từ trên xuống: ban đầu xoa vòng rộng, nặng tay, khi bề mặt đã phẳng thì xoa nhẹ và thu hẹp vòng, cuối cùng vừa xoa vừa nhấc nhẹ bàn xoa ra. Muốn bề mặt mịn hơn, hoàn thiện lại bằng bàn xoa thép. Tại cạnh cửa và góc tường, dùng bay góc vuông để rà vữa thừa, giúp cạnh thẳng và góc vuông.
Bước 6: Bảo dưỡng tường sau khi trát
- Không va chạm, khoan đục vào mảng tường mới trát.
- Che chắn nắng, mưa trong 2-3 ngày đầu.
- Bắt đầu tưới ẩm khi bề mặt đã se cứng (khoảng 24 giờ sau khi trát), giữ ẩm liên tục 3-7 ngày.
- Vệ sinh vữa rơi ở chân tường để không ảnh hưởng đến công tác cán nền.
Bước 7: Kiểm tra và nghiệm thu
Lớp trát đạt yêu cầu khi đáp ứng các tiêu chí sau:
| Hạng mục | Yêu cầu | Cách kiểm tra |
| Độ phẳng | Sai số ±2 mm/1.200 mm | Thước nhôm 2m hoặc đèn chiếu áp sát tường |
| Độ thẳng đứng | Sai số ±2 mm/1.200 mm | Thước nhôm và quả dọi |
| Góc tường | Sai số ±2 mm/500 mm, cạnh gờ sắc và thẳng | Thước ke góc |
| Độ bám dính | Không có tiếng kêu rỗng | Gõ nhẹ bằng que thử bộp |
| Bề mặt | Đồng màu, không nứt, không vết hằn dụng cụ, không lồi lõm | Quan sát bằng mắt |
Vị trí bị bộp hoặc phồng phải đục phá rộng ra, miết chặt vữa xung quanh và trát lại trước khi chuyển sang công đoạn bả, sơn.
Tóm lại, nên trát tường từ trên xuống để hạn chế vữa rơi bẩn tường, lớp vữa ổn định và thuận tiện cho việc tháo giàn giáo, hoàn thiện. Kết hợp với quy trình chuẩn bị, trộn vữa, đắp mốc và bảo dưỡng đúng kỹ thuật, bức tường sẽ phẳng đẹp và bền lâu. Nếu cần tư vấn thêm về vật liệu và giải pháp hoàn thiện cho công trình, hãy liên hệ SCG VLXD để được hỗ trợ.
