Bản vẽ xây dựng là tập hợp các hình biểu diễn, ký hiệu và thông số kĩ thuật nhằm mô tả hình dáng, cấu trúc và kích thước của một công trình. Đọc hiểu bản vẽ giúp gia chủ hiểu rõ mặt bằng, kết cấu và cách bố trí các khu vực chức năng. Từ đó đưa ra các trao đổi với kiến trúc sư để có phương án thay đổi, sửa chữa cho phù hợp với nhu cầu sử dụng của các thành viên trong gia đình. Cùng SCG tìm hiểu cụ thể cách đọc bản vẽ xây dựng nhà ở trong công trình thực tế chính xác qua bài viết này nhé!
Bản vẽ xây dựng nhà ở gồm những gì?
Bản vẽ xây dựng nhà ở là bộ hồ sơ kỹ thuật thể hiện toàn bộ phương án thiết kế, kế cấu và hệ thống kỹ thuật điện nước của ngôi nhà trước khi thi công. Một bộ bản vẽ xây dựng nhà ở bao gồm 4 phần chính:
- Bản vẽ kiến trúc: Thể hiện toàn bộ hình dáng, công năng và bố trí của ngôi nhà. Bản vẽ kiến trúc bao gồm các mặt bằng bằng công trình, mặt cắt kiến trúc và thể hiện các chi tiết như cửa đi, cửa sổ cầu thang,…
- Bản vẽ kết cấu: là loại bản vẽ thể hiện kết cấu chịu lực của ngôi nhà, giúp bảo đảm ngôi nhà có đủ khả năng chịu tải và an toàn khi sử dụng. Bản vẽ kết cấu thể hiện các hệ thống móng, kết cấu thanh dầm, xà ngang, kết cấu chịu lực, cách bố trí thép,….
- Bản vẽ kỹ thuật điện nước (MEP): thể hiện sơ đồ kỹ thuật hệ thống điện nước trong ngôi nhà. Dựa vào bản vẽ kỹ thuật, kỹ sư có thể xác định vị trí các ổ cắm, đường dây điện, đường ống nước, vị trí lắp đặt các thiết bị nội thất và các khu vực chức năng,…
- Bản vẽ nội thất: là loại bản vẽ đi kèm thể hiện mặt bằng bố trí, các phối cảnh 3D và kích thước, chất liệu nội thất. Bản vẽ nội thất giúp gia chủ xác định cụ thể không gian ngôi nhà trước khi hoàn thiện và có kế hoạch bố trí nội thất hợp lý.
Các ký hiệu phổ biến trong bản vẽ xây dựng nhà ở
Tỷ lệ bản vẽ
Tỷ lệ bản vẽ là tỷ số giữa kích thước thể hiện trên bản vẽ và kích thước thực tế của công trình. Tùy thuộc vào khổ giấy, kích thước thực tế và độ phức tạp của đối tượng cần biểu diễn mà KTS có thể lựa chọn các tỷ lệ khác nhau. Việc lựa chọn đúng tỷ lệ bản vẽ giúp thể hiện đầy đủ các chi tiết một cách chính xác, phục vụ hiệu quả cho quá trình thi công.
Một số tỷ lệ bản vẽ phổ biến:
| Loại bản vẽ | Tỷ lệ phổ biến |
| Bản vẽ tổng mặt bằng | 1/200, 1/500 |
| Mặt bằng kiến trúc các tầng | 1/50, 1/100 |
| Mặt đứng, mặt cắt công trình | 1/50, 1/100 |
| Bản vẽ kết cấu móng, cột, dầm, sàn | 1/50, 1/100 |
| Chi tiết cấu tạo (cửa, cầu thang, chống thấm…) | 1/5, 1/10, 1/20 |
| Bản vẽ nội thất | 1/20, 1/50 |
Các ký hiệu thông dụng
Để kiến trúc sư, kỹ sư và thợ thi công có thể hiểu được bản vẽ xây dựng, các bản vẽ sử dụng một hệ thống ký hiệu chung theo Tiêu chuẩn Việt Nam 6083:2012 do Bộ Xây Dựng ban hành. Các ký hiệu này thể hiện một đối tượng, bộ phận hoặc yêu cầu kỹ thuật cụ thể như vị trí cửa, tường, cột, dầm, đường dây điện,… Việc sử dụng ký hiệu thống nhất giúp thể hiện thông tin nhanh chóng, hạn chế các sai sót trong quá trình thi công và hỗ trợ quản lý, kiểm tra công trình.
Các quy định về đường nét và kích thước trong bản vẽ
Trong bản vẽ xây dựng nhà ở, các loại tường bao, kết cấu, đường dẫn thường được thể hiện chi tiết bằng các đường nét liền đậm, liền mảnh, nét đứt,… cụ thể như sau:
- Nét liền rất đậm: Đường bao các mặt cắt
- Nét liền đậm: Đường bao ở mặt bằng, mặt đứng
- Nét liền mảnh: Đường kích thước, đường gióng, đường chú dẫn, ký hiệu vật liệu
- Nét dích dắc (nét ngắt): Đường giới hạn phần hình vẽ bị cắt bỏ hoặc lược bớt
- Nét gạch dài chấm mảnh: Đường trục, đường tim trong hình vẽ
- Nét đứt mảnh: Đường bị khuất
Các bước đọc bản vẽ xây dựng nhà ở đơn giản dành cho người mới
Đa phần người mới khi đọc bản vẽ xây dựng thường đi thẳng vào các trang kết cấu và mặt bằng để hiểu nhanh nhất cấu tạo thiết kế xây dựng. Tuy nhiên, đây là lỗi sai phổ biến gây nên tình trạng khó hiểu, mất phương hướng khi đọc bản vẽ và phải lật đi lật lại các trang tìm thông tin phù hợp. Cách đọc bản vẽ xây dựng nhà ở đúng chuẩn là bắt đầu từ phần tổng quan đến từng chi tiết. Gia chủ cần hiểu rõ các nguyên tắc, ký hiệu cơ bản, sau đó đi sâu vào các hạng mục cụ thể để tránh hiểu sai, nhầm lẫn giữa hình vẽ và công trình thi công thực tế.
Bước 1: Đọc hiểu các ghi chú và mục lục
Phần ghi chú chung và mục lục thể hiện toàn bộ thông tin bao quát bản vẽ xây dựng. Trong phần này, gia chủ nên xem kỹ các quy ước vật liệu, ký hiệu thiết kế và tổng số các hạng mục nhằm hiểu khái quát về cấu trúc tổng thể và tránh mất thời gian “xem đi xem lại” hướng dẫn cho các hạng mục.
Bước 2: Đọc bản vẽ mặt bằng xây dựng tổng thể
Bản vẽ mặt bằng là hình biểu diễn ngôi nhà hoặc từng tầng của công trình khi được cắt theo phương ngang và nhìn từ trên xuống, với một tỷ lệ nhất định. Thông qua bản vẽ này, gia chủ có thể hình dung cách bố trí các phòng, diện tích từng khu vực, vị trí cửa ra vào, cầu thang và lối đi giữa các không gian. Từ đó, đánh giá mức độ phù hợp với nhu cầu sinh hoạt và trao đổi với kiến trúc sư (KTS) để điều chỉnh thiết kế trước khi thi công.
Để đọc hiểu bản vẽ mặt bằng, trước tiên bạn cần nhận biết một số ký hiệu cơ bản:
- Các vòng tròn ký hiệu 1, 2, 3,… hoặc A, B, C,…: Thể hiện hệ trục định vị, giúp xác định vị trí cột, tường và các bộ phận khác của công trình.
- Các con số trên đường ghi kích thước: Cho biết khoảng cách giữa các vị trí, thường được tính bằng milimét (mm). Ví dụ, ký hiệu 4000 tương ứng với 4m.
- Các nét vẽ đậm: Thường thể hiện vị trí tường và các cấu kiện bị mặt phẳng cắt đi qua.
Khi xem bản vẽ, bạn nên bắt đầu từ tầng trệt, sau đó lần lượt xem các tầng phía trên và tầng hầm (nếu có). Ở mỗi tầng, hãy chú ý đến vị trí các phòng, kích thước từng không gian, hướng mở cửa và cách di chuyển giữa các khu vực. Đặc biệt, cần đối chiếu vị trí cầu thang giữa các tầng để hình dung rõ luồng di chuyển trong nhà và phát hiện những điểm bố trí chưa hợp lý.
Ví dụ từ hình minh họa:
Bản vẽ thể hiện ngôi nhà có chiều ngang 12.000mm (12m), tính từ trục 1 đến trục 4 và chiều dọc 9.000mm (9m), tính từ trục A đến trục D.
Quan sát cách bố trí không gian, bạn có thể thấy cửa chính dẫn vào khu vực phòng khách và bàn ăn ở trung tâm, xung quanh là 3 phòng ngủ và 2 phòng vệ sinh.
Qua đó, gia chủ có thể đánh giá cách phân chia không gian, sự thuận tiện khi di chuyển giữa các phòng và mức độ phù hợp của thiết kế với nhu cầu sinh hoạt của gia đình
Bước 3: Đọc bản vẽ mặt đứng và mặt cắt
Bản vẽ mặt đứng và mặt cắt là công cụ giúp gia chủ có thể dễ dàng bóc tách ngôi nhà từ ngoài vào trong, từ đó kiểm soát chiều cao và cấu trúc không gian tổng thể.
- Với bản vẽ mặt đứng, bạn như đang đứng ngoài sân nhìn thẳng vào mặt tiền để đánh giá tỷ lệ cân đối của ban công, kiểu mái và kiểm tra các mốc cao độ nhằm đảm bảo mặt tiền cao ráo, không bị chóp mái ép xuống thấp.
- Trong khi đó, bản vẽ mặt cắt hoạt động như một nhát cắt dọc ngôi nhà từ trên xuống dưới, giúp bạn quan sát các lớp cấu tạo ẩn.
Khi đọc bản vẽ mặt đứng và mặt cắt gia chủ cần đặc biệt chú ý đến các chi tiết như:
- Cao độ, ví dụ ±0.000 là nền hoàn thiện, +3.600 là trần tầng 1.
- Độ sâu chôn móng, ví dụ -0.450.
- Chiều cao từng bậc cầu thang.
- Vị trí các dầm bê tông trên trần (để tránh tình trạng dầm hạ xuống quá thấp hoặc đặt ngay trên vị trí giường ngủ).
Khi kết hợp hai loại bản vẽ này cùng với bản vẽ mặt bằng, gia chủ sẽ có thể dựng được một không gian 3D hoàn chỉnh ngay trong tâm trí. Sự đối chiếu chéo này cho phép bạn lập tức phát hiện những điểm bất hợp lý trên thiết kế, chẳng hạn như một phòng ngủ có diện tích mặt sàn rất rộng nhưng khi nhìn sang bản cắt lại thấy trần bị vát quá thấp gây ngột ngạt. Từ đó, bạn có thể chủ động yêu cầu kiến trúc sư điều chỉnh ngay trên giấy, tránh được những rủi ro làm lại tốn kém khi công trình đã đưa vào thi công thực tế.
Bước 4: Đọc bản vẽ phối cảnh công trình
Bản vẽ phối cảnh là hình minh họa 3D của ngôi nhà. Loại bản vẽ này giúp thể hiện hình dáng, bố cục, kích thước và màu sắc của ngôi nhà khi hoàn thiện. Bản vẽ phối cảnh có thể bao gồm phối cảnh ngoại thất (mặt tiền, không gian bên ngoài) và phối cảnh nội thất (không gian bên trong). Đây là công cụ giúp kiến trúc sư và kỹ sư thống nhất hình dáng công trình thực tế, từ đó triển khai thi công đúng theo thiết kế đề ra.
Khi đọc bản vẽ phối cảnh công trình, gia chủ nên xem xét kỹ màu sắc và kích thước của từng bộ phận, từ đó có những thay đổi về vật liệu, màu sơn và chi tiết trang trí trên mô hình 3D trước khi chốt phương án triển khai cuối cùng.
Bước 5: Đọc bản vẽ kết cấu xây dựng
Bản vẽ kết cấu xây dựng là tài liệu kỹ thuật mô tả chi tiết các bộ phận chịu lực của công trình như móng, cột, dầm, xà và cốt thép. Loại bản vẽ này giúp gia chủ hiểu được khả năng chịu lực và độ an toàn của ngôi nhà cũng như bóc tách chính xác số lượng sắt thép, xi măng cần thiết, từ đó chủ động chuẩn bị ngân sách và tránh tình trạng thất thoát, lãng phí vật tư. Trong quá trình đọc bản vẽ kết cấu, bạn cần đọc kỹ các loại nét vẽ, ký hiệu thép, các ký hiệu về cao độ, vị trí, độ chịu tải và cách liên kết cấu kiện để hình dung chính xác cấu trúc của ngôi nhà.
Ví dụ:
- Các ký hiệu Ø (phi) dùng để chỉ độ dày của thanh thép (Ø20 là thanh thép to đường kính 20mm dùng chịu lực chính; Ø6 là thép nhỏ dùng làm đai buộc xung quanh)
- Ký hiệu a (hoặc @) chỉ khoảng cách buộc giữa 2 thanh thép (a150 nghĩa là các đai thép phải được buộc cách đều nhau 15cm).
Khi nhìn vào chi tiết một cây cột có ghi 4Ø18, bạn sẽ lập tức biết thợ phải chèn đúng 4 cây thép loại 18mm vào cột đó, giúp bạn tự tin đếm và nghiệm thu vật liệu thực tế ngay tại công trường.
Bước 6: Đọc bản vẽ bố trí điện nước
Bản vẽ bố trí điện nước (MEP) là bản vẽ kỹ thuật chi tiết thể hiện toàn bộ vị trí lắp đặt, đường dây điện, đường ống cấp thoát nước, thiết bị chiếu sáng, ổ cắm và các thiết bị vệ sinh trong một công trình xây dựng. Đây là bản vẽ giúp thợ kỹ thuật lắp đặt đúng hệ thống điện nước, tránh tình trạng khoan đục nhầm tường hoặc sai lệch vị trí thiết bị.
Để đọc hiểu bản vẽ điện nước một cách rõ ràng và không bị rối, bạn nên thực hiện theo các bước sau:
- Bước 1 – Xem bảng ký hiệu (thường ở góc dưới bên trái bản vẽ): Xem kỹ bảng ký hiệu để nắm rõ các thiết bị được thể hiện bằng ký hiệu gì trên bản vẽ. Ví dụ: ký hiệu ⛒ là đèn trần, các đường nét liền là dây điện lộ thiên, các đường nét đứt là dây điện âm tường,…
- Bước 2 – Đối chiếu với bản vẽ mặt bằng: Đối chiếu sơ đồ bố trí ổ cắm, công tắc, đường ống nước,… với bản vẽ mặt bằng để xác định cụ thể vị trí của các đơn vị này tại từng phòng. Ví dụ: Chỗ dự định đặt kệ tivi có đủ ổ cắm điện, cổng mạng chưa? Góc đặt sofa có ổ cắm để cắm quạt đứng hay sạc điện thoại không? hoặc lỗ thoát nước nhà vệ sinh có được đặt đúng vị trí không?…
- Bước 3 – Kiểm tra cao độ lắp đặt: Bạn cũng cần chú ý kĩ các cao độ của từng đơn vị để bảo đảm phù hợp khi lắp đặt các thiết bị nội thất. Ví dụ: ổ cắm thông thường sẽ cao 0.4m (40cm), công tắc đèn cao 1.2m, ổ cắm máy lạnh cao sát trần nhà,…
Sau khi ngôi nhà đã hoàn thành, gia chủ cũng nên lưu lại bản vẽ kỹ thuật điện nước nhằm bảo đảm phương án sửa chữa khi có hỏng hóc mà không cần phải đục phá toàn bộ nhà.
Lợi ích của việc đọc hiểu bản vẽ xây dựng nhà ở
Đọc hiểu bản vẽ xây dựng nhà ở là yếu quan trọng giúp chủ nhà, kỹ sư và đội thi công nắm vững kiến trúc thiết kế, cấu tạo công trình và các yêu cầu kỹ thuật trước khi tiến hành xây dựng. Từ đó hạn chế những sai sót, kiểm soát chất lượng và bảo đảm ngôi nhà được thi công đúng theo thiết kế ban đầu. Cụ thể như sau:
- Hình dung chính xác không gian thực tế: Đọc hiểu bản vẽ giúp bạn mường tượng rõ ràng bố cục các phòng, vị trí cửa, thiết bị, công năng các phòng,… và có phương án trao đổi với KTS để kịp thời điều chỉnh cho phù hợp với nhu cầu sử dụng của gia đình.
- Kiểm soát chi phí xây dựng: Việc hiểu rõ bản vẽ kết cấu giúp gia chủ nắm được chính xác số lượng, chủng loại vật liệu sử dụng đồng thời đưa ra các dự toán chi phí chính xác và hạn chế các vấn đề phát sinh.
- Theo dõi tiến độ và hạn chế sai sót trong quá trình thi công: Đọc hiểu bản vẽ xây dựng giúp gia chủ chủ động trong công tác theo dõi tiến độ, kiểm tra quá trình thi công, từ đó hạn chế tình trạng thợ thi công sai lệch với thiết kế, dẫn đến tình trạng hư hỏng sau này.
- Dễ dàng sửa chữa, cải tạo về sau: Hồ sơ bản vẽ giúp thể hiện rõ hệ thống kỹ thuật và sơ đồ kết cấu chính của toàn bộ căn nhà. Việc này giúp gia chủ tránh những vị trí trọng yếu khi tiến hành sửa chữa, nâng cấp, bảo dưỡng ngôi nhà sau này.
Các mẹo đọc bản vẽ xây dựng chính xác trong công trình thực tế
Bản vẽ công trình xây dựng thực tế thường chứa nhiều ký hiệu chuyên môn và dễ gây rối cũng như mất thời gian khi đọc. Để đọc được bản vẽ xây dựng chính xác trong công trình thực tế, SCG xin giới thiệu đến bạn một số mẹo như sau:
- Sử dụng bản vẽ được cập nhật mới nhất: Kiểm tra mã bản vẽ, ngày phát hành, phiên bản chỉnh sửa trước khi tiến hành thi công, tránh việc thi công theo thiết kế cũ đã bị hủy bỏ. Thông thường trên các bản vẽ chính thức sẽ có chữ ký và dấu xác nhận của nhà thầu, bạn cần kiểm tra kỹ các chi tiết này để bảo đảm công trình thi công đúng theo bản vẽ mới nhất.
- Tập trung vào tính năng của bản vẽ: Thay vì cố hiểu toàn bộ bản vẽ, bạn chỉ nên tập trung vào công năng của từng khu vực, độ liên kết cấu kiện, hệ thống sơ đồ điện nước phù hợp với nhu cầu sử dụng,…từ đó yêu cầu KTS thay đổi thiết kế phù hợp với nhu cầu.
- Luôn đối chiếu với bản vẽ mặt bằng khi đọc các loại bản vẽ khác: Khi đọc bất cứ bản vẽ kỹ thuật của tầng nào, bạn nên đối chiếu cụ thể với bản vẽ mặt bằng của tầng đó. Bản vẽ mặt bằng là “hệ thống nền” giúp định hình sơ đồ bố trí của toàn bộ hệ thống. Đối chiếu bản vẽ kỹ thuật với bản vẽ mặt bằng giúp bạn phát hiện các điểm không đồng nhất trong thiết kế trước khi tiến hành thi công.
- Luôn giữ bản ký hiệu bên cạnh để đối chiếu khi cần thiết: Bảng ký hiệu là công cụ hữu ích giúp bạn nhanh chóng tra cứu mỗi khi gặp ký hiệu lạ và rút ngắn thời gian tìm hiểu hoặc trao đổi với KTS.
Đọc hiểu bản vẽ xây dựng là bước quan trọng giúp gia chủ chủ động kiểm soát chất lượng, tối ưu ngân sách và hạn chế các sai lệch ngay trước khi bắt đầu thi công. Qua bài viết này, SCG hy vọng bạn có thể nắm vững cách đọc bản vẽ xây dựng nhà ở nhanh chóng và chính xác, từ đó gạt bỏ mọi rào cản thông tin, tránh được những phát sinh tốn kém và an tâm trong quá trình kiến tạo tổ ấm tương lai của gia đình.
